4 - علت غائى كه ما براى روشن شدن اين چهار قسم ابتدا سخنى از استاد شهيد علامه مطهرى مىآوريم سپس در ما نحن فيه تطبيق مىكنيم . ايشان در جلد سوم اصول فلسفه و روش رئاليسم در پاورقى مقاله علت و معلول ص 223 مىفرمايد : موضوع تقسيم علت بعلل اربعه - فاعلى - مادى - و غائى - و صورى از تقسيمات ارسطوئى است اگر فاعل را انسان فرض كنيم و آن سلسله افعال انسان را در نظر بگيريم كه از نوع تصرف در ماده خارجى است ( نه افعال نفسانى از قبيل تصور و تصديق و شوق و اراده و غيره ) اين تقسيم ارسطوئى بسيار واضح است تصرفاتى كه انسان در ماده خارجى مىكند قائم به چهار ركن است : 1 - فاعل 2 - غايت 3 - ماده 4 - صورت فاعل خود انسان است كه علت وجوددهنده فعل است . غايت يا علت غائى همان چيزى است كه انسان فعل را بخاطر رسيدن به آن انجام مىدهد : صورت همان فعليت و حالتى است كه انسان به ماده خارجى مىدهد و آن همان است كه معلول واقعى علت فاعلى است . ماده عبارت است از آن چيزى كه صورت را قبول مىكند و فعليت را مىپذيرد . مثال : اگر دوختن پيراهن را مورد مطالعه قرار دهيم اين علل اربعه را بوضوح مىيابيم : الف - فاعل كه پيراهن‌دوز است . ب - غايت و آرمان كه پوشيدن مىباشد . ج - ماده كه پارچه است . د - صورت كه شكل پيراهن بوده باشد . حال كه اجمالا با معناى اين چهار قسم آشنا شديم مىگوئيم معنا ندارد كه وجوب ذى المقدمه علت صورى وجوب مقدمه باشد ، يعنى صورت و فعليت او باشد و نيز معنا ندارد كه علت مادى او باشد يعنى ماده آن باشد و نيز معنا ندارد كه علت غائى او باشد چون هدف از وجوب ذى المقدمه وجوب مقدمه نيست بلكه هدف رسيدن به